Ακουγοντας ... Fr. Schubert, Fantasie in F minor (piano for 4 hands)

Fr. Schubert, Fantasie in F minor 

Η Φαντασία είναι μια μουσική σύνθεση για την οποίο ο συνθέτης έχει αποφασίσει να μην κρατήσει την τυπική δομή μιας φόρμας. Δηλαδή δεν είνια μια σονάτα, με τρία διακριτά μέρη τα οποία έχουν λίγο πολύ και συγκερκιμένες χρονικές αγωγές (γρήγορο – αργό – γρήγορο), ούτε κάποια συγκεκριμένη μορφολογική / αρμονική φόρμα. Είναι μια πολύ πιο ελεύθερη σύνθεση η οποία υπάρχει από την εποχή του Μότσαρτ και αναπτύσσεται πολύ περισσότερο στον ρομαντισμό.

Ο σημερινός μας συνθέτη μας είναι ο Franz Schubert, γερμανικής καταγωγής γεννημένος στις 31 Ιανουαρίου 1979 και αφήνοντας την ζωή στις 19 Νοεμβρίου, πέραση στην αιωνιότητα ως ο συνθέτης με ίσως την μεγαλύτερη παραγωγή τραγουδιών της εποχής του (800 τραγούδια πάνω σε ποιήματα που μελοποίησε). Γεννήθηκε σε ένα προάστιο της Βιέννης (Himmelpfortgrund). Ο πατέρας του, του έκανε τα πρώτα του μαθήματα στο βιολί ενώ ο μεγαλύτερος αδελφός του στο πιάνο. Ο Schubert πολύ γρήγορα ξεπέρασε τις δυνατότητες και των δύο και έτσι έγινε μαθητής στο Stadtkonvikt school, όπου και ήρθε σε επαφή με την ορχηστρική μουσική του Haydn, του Mozart και του Beethoven. Πολυγραφότατος συνθέτης με μια πλούσια συλλογή συνθέσεων από μελοποιημένη ποίηση (Lied) μέχρις συμφωνίες και πιανιστικά έργα (σαν αυτό που ακούμε σήμερα). Πέθανε 8 μήνες μετά την ολοκλήρωση των 31 ετών του από τυφωιδή πυρετό (που κατά πολλούς ιστορικούς τελικά ήταν σύφηλη). Το εντυπωσιακό με τον Schubert είναι πως συνέθετε σε ένα γραφείο, όπως κάποιος γράφει ένα μυθιστόρημα. Τα έργα του ακούγονταν ίσως και για πρώτη φορά στις λεγόμενες «Σουμπερτιάδες» που ήταν στην πραγματικότητα συνάξεις από τους πλούσιους φίλους που είχε, ώστε να παιχτούν τα έργα του (κυρίως μουσική δωματίου και κύκλοι τραγουδιών). Επίσης ο συνθέτης απέκτησε το δικό του πιάνο, 6 μήνες πριν το θάνατό του. Το πιάνο σώζεται στο "Μουσείο της Μουσικής" στην Βιέννη. 

Περισσότερες λεπτομέρειες μπορείτε να βρείτε εδώ: https://en.wikipedia.org/wiki/Franz_Schubert

Το «Πιάνο 4 χέρια» είναι ένα είδος που στον Ρομαντισμό ανθίζει. Μην ξεχνάμε πως ο μόνος τρόπος να έρθει ένα αγόρι με ένα κορίτσι τόσο κοντά σε αυτή την εποχή ήταν να παίζουν πιάνο μαζί και κάθονται στο ίδιο σκαμπό ...και να ακουμπάνε τα χέρια τους πάνω στα πλήκτρα. Πολλές είναι οι συνθέσεις που για να φέρουν τους 2 ερμηνευτές πιο κοτνά μπλέκουν τα χέρια μεταξύ τους για να έρθει αυτό το «πολυπόθητο» άγγιγμα.

Η Φαντασία σε Φα ελάσσονα είναι μια τέτοια σύνθεση για 4 χέρια και θεωρείται μια από τις σημαντικότερες πιανιστικές συνθέσεις του, αλλά και ένα από τα σημαντικότερα έργα που μπορεί να παίξει ένας πιανίστας καριέρας. Είναι σύνθεση του 1828, του τελευταίου χρόνου της ζωής του. Ξεκίνησε να συνθέτει το έργο στην Βιέννη και το τελείωσε τον Μάρτιο με πρώτη παρουσίαση τον Μάιο με τον ίδιο και τον Franz Lachner να μοιράζονται τα μέρη του πιάνου.

Το έργο χωρίζεται σε 4 μέρη χωρίς παύση ανάμεσά τους (άλλη μια σημαντική διαφορά από την σονάτα).

1. Allegro molto moderato (Αρκετά «χαρούμενα», σε μέτρια χρονική αγωγή).
2. Largo (Αργά)
3. Scherzo. Allegro vivace (Γρήγορα και ζωηρά)
   Αυτό το μέρος είναι ένα Scherzo, ένα είδος σύνθεσης που μας έχεται από τις σονάτες και τις συμφωνίες και που εδώ αυτονομείται και παρουσιάζεται από μόνο του. Κάτι σαν τον Rondo που το έχουμε δει να εμφανίζεται ως τρίτο μέρος μιας σονάτας αλλά μας έρχεται από τους χορούς της παρτίτας.
4. Finale. Allegro molto moderato (Αρκετά «χαρούμενα», σε μέτρια χρονική αγωγή)

Το έργο ξεκινάει με μια νοσταλγική και λυρική μουσική φράση με παρεστιγμένα, χαρκτηριστική τόσο που είναι ξεκάθαρες οι αναφορές σε αυτήν μέσα σε όλα τα μέρη του έργου. Η ίδια μελωδία επαναλλαβάνεται πότε σε ελάσσονα και πότε σε μείζοντα τρόπο, σα να «στοιχιώνει» με την παρουσία της όλη την σύνθεση. Πριν καν ολοκληρωθεί η έκθεση του θέματος για μια δεύτερη φορά, μια δεύτερη μελωδία, σχεδόν νεκρώσιμη εμφανζίζεται.

Το δεύτερο μέρος ξεκινάει με ένα «θυμωμένο» και δυνατό σε ένταση μουσικό θέμα στην Φα δίεση ελάσσονα κλίμακα (οι περισσότεροι πιανίστες σχεδόν «βρίζουν» για τις επιλογές αυτές πάνω στα μαύρα πλήκτρα με τους περίεργους δακτυλισμούς). Το δυναμικό πρώτο θέμα αυτού του μέρος δίνει τη θέση του σε ένα λυρικό δεύτερο μουσικό θέμα.

Το τρίτο μέρος είναι ένα ζωηρό σκέρτσο.

Στο φινάλε επανέρχεται το θέμα του πρώτου μέρους οδηγώντας σε μια Φούγκα (ένα είδος σύνθεσης τόσο πολύπλοκο που κάποια στιγμή θα αφιερώσω ολόκληρη ενότητα, με πατέρα της Φούγκας τον J. S. Bach) που θα οδηγήσει σε μια δυναμική Ντο μείζονα (αντί της Φα που κανείς θα περίμενε). Μετά από ένα μέτρο παύση, το θέμα του πρώτου μέρους επαναλλαμβάνεται για να μας οδηγήσει στο τέλος της σύνθεσης.

Εδώ ακούμε το έργο από το πιο διάσημο (και όχι αδίκως) πιανιστικό ντουέτο των αδελφών Jussen σε μια συναλία στο Concertgebouw της Ολλανδίας (μια καταπληκτική αίθουσα κοντσέρτων που αξίζει να επισκευθεί κανείς). 

Καλή σας ακρόαση.